Filozof

John Stuart Mill

1806 - 1873

John Stuart Mill, özgürlük ve faydacılık düşüncesinin modern savunucularındandır.

Biyografi

John Stuart Mill, bireysel özgürlük, temsilî yönetim ve faydacılık üzerine çalışmalarıyla 19. yüzyıl siyaset felsefesinin en etkili isimlerinden biridir.

Zarar İlkesi

Başkalarına zarar vermeyi önlemek dışında bireyin özgürlüğüne meşru müdahale edilemeyeceğini belirleyen ilke.

Özgürlük İlkesi

Yalnızca başkalarına zarar verme gerekçesiyle sınırlanabilecek geniş bir bireysel özgürlük alanı bulunduğunu savunan siyasal ahlâkî ilke.

Bireysel Özgürlük

Bireyin kendi yaşam planını seçme, eyleme geçme ve düşüncelerini açıklama serbestliği.

Faydacılık (yararcılık)

Ahlâkî doğruluğu, eylemlerin genel mutluluk üzerindeki sonuçlarıyla ölçen ahlâk teorisi.

İfade Özgürlüğü Almancasından hareketle: Fikir ve İfade Özgürlüğü

Düşünceyi açıklama ve tartışma özgürlüğü; çoğunluk tahakkümüne ve yanılmazlık iddiasına karşı temel koruma.

Kendini İlgilendiren vs. Başkalarını İlgilendiren Eylemler

Yalnızca eylemi yapan kişiyi etkileyen davranışlar ile başkalarının çıkarlarını etkileyen davranışlar arasındaki ayrım.

Çoğunluğun Zorbalığı

Demokratik çoğunluğun, azınlıkların özgürlüğünü ve farklı yaşam biçimlerini baskı altına alma eğilimi.

Paternalizm/Babacılık

Kişinin kendi iyiliği için, iradesine rağmen özgürlüğüne müdahale edilmesini savunan yaklaşım.

En Büyük Mutluluk İlkesi

Ahlâkî değerlemenin ölçütünün, en fazla sayıda insan için en büyük mutluluğun sağlanması olduğu ilke.

Mutluluk (saadet)

İnsan eylemlerinin nihai hedefi ve ahlâkın temel ölçütü olarak haz ve acısızlık durumu.

Hazların Niteliği

Hazların yalnızca miktarına değil, türüne ve “yüksek ya da düşük” ayrımına göre de ahlâken değerlendirilmesi.

Adalet

Hakların korunması, eşit saygı ve yarar dağılımının dengelenmesi üzerinden tanımlanan ahlâkî ve siyasî ilke.

Genel vs. Bireysel Mutluluk

Tek tek bireylerin mutluluğu ile toplumun toplam mutluluğu arasındaki ilişki.

Ahlâkî Kurallar ve İlkeler

Tek tek eylemlerden ziyade, genel davranış kalıplarını yöneten ve toplam faydayı artıracak şekilde biçimlenen kurallar sistemi.

Bireysellik (Şahsiyet)

Bireyin özgün karakteri ve kendi hayat tarzını deneysel biçimde kurma kapasitesi.

Yaşam Deneyleri

Bireylerin farklı yaşam tarzlarını özgürce denemesi ve bu yolla hem kendileri hem de toplum için bilgi ve değer üretmesi.

Karakter Oluşumu

Bireylerin alışkanlık, eğilim ve duygularının, mutluluğu artıracak biçimde eğitilmesi süreci.

Bakım, Özen

Başkalarının iyiliğine yönelik sürekli ve sorumluluk taşıyan ilgi; Mill’in liberal yararcılığında örgütleyici bir ethos.

İlişkisel Özgürlük

Özgürlüğün, yalnızca müdahale yokluğu değil, toplumsal ilişkiler ve kurumlar içindeki konumla birlikte kavranması.

Kamu Yararı ve Kamu Sağlığı

Toplumun genel refahı ve özellikle sağlık alanında birey özgürlüğüyle gerilim hâlindeki kolektif çıkarlar.